Wereldkerk verandert

door onze redacteur Aldwin Geluk

Het gelaat van de wereldkerk gaat ingrijpend veranderen. De kerk in Europa zit in een vrije val. Manieren van geloven uit het zuiden van de wereld krijgen invloed op westerse kerken, stelt religiewetenschapper Philip Jenkins.

NIJMEGEN - In 2050 zijn er wereldwijd zo'n drie miljard christenen, waarvan tachtig procent niet-blank en niet-Westers. Tegen die tijd is het Westen definitief niet langer het centrum van de wereldkerk, zegt de Amerikaanse religiewetenschapper Philip Jenkins.

Zo rooskleurig als Jenkins' toekomstbeeld voor het Zuiden is, zo zwart is het voor Europa. ,,Ik heb een lijstje gemaakt. In 2050 zijn dit de landen met de grootste absolute aantallen christenen: Op 1 de Verenigde Staten, vooral vanwege de grote migrantenkerken daar. Verder Mexico, Brazilië, Nigeria, Congo, Ethiopië, de Filipijnen en China'', leest hij voor.

,,Valt het u op dat Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Italië niet op deze lijst voorkomen? Het christendom in Europa stelt nu nog veel voor, maar het bevindt zich in een vrije val. Daarvoor lijken we onze ogen te sluiten. We lezen allemaal graag boeken over kerken die groeien, over opwekkingen en over succesverhalen, maar wie van u heeft ooit een boek gelezen over kerken die doodgaan? Dat is óók realiteit.''

Het is niet voor het eerst dat iemand voorspelt dat het zwaartepunt van het christendom van het 'Noorden' verschuift naar het 'Zuiden', ofwel: van Europa en Noord-Amerika, naar Azië, Zuid-Amerika en vooral Afrika. Philip Jenkins komt echter met harde cijfers en wetenschappelijk onderzoek om dit soort beweringen te onderbouwen. Gisteren sprak hij in Nijmegen tweehonderd wetenschappers, medewerkers van zendingsorganisaties en andere belangstellenden toe, die waren afgekomen op de conferentie over zuidelijk christendom in relatie tot christendom in het Noorden.

Duiveluitdrijving verhuist mee naar Europa

Mede doordat de migratie van Afrikanen, Aziaten en Zuid-Amerikanen naar westerse landen zal blijven aanhouden, zullen de kerken daar steeds meer onder invloed komen te staan van de zuidelijke manier van geloven, verwacht Jenkins. ,,De kerken in Azië, Afrika en Zuid-Amerika hebben nu eenmaal een andere identiteit dan de meeste westerse kerken. Duiveluitdrijvingen en gebedsgenezingen zijn daar bijvoorbeeld aan de orde van de dag, ook in anglicaanse en rooms-katholieke gemeenten. Reken er maar op dat u daarvan, ook hier in Europa, steeds meer gaat merken.''

Statistiek

Dat het aantal christenen in het Zuiden de komende decennia enorm zal toenemen, staat volgens Jenkins vast. Dat is geen geloofsuitspraak, maar simpele demografie en statistiek, zegt hij. ,,Eerst maar de huidige situatie. Momenteel zijn er ongeveer twee miljard christenen. De meesten wonen nog steeds in Europa: 515 miljoen. In Zuid-Amerika zijn dat er 417 miljoen en in Afrika 360 miljoen. Maar dat gaat veranderen'', zegt Jenkins. ,,Al over twintig kaar zullen de grootste contingenten christenen in Afrika en Zuid-Amerika wonen.''

Hét grote verschil tussen het 'Noorden' en het 'Zuiden' is namelijk de bevolkingsgroei. In Europa en Noord-Amerika zijn de gezinnen klein, is de vergrijzing groot en dus stabiliseert de bevolkingsgroei, terwijl in de rest van de wereld alleen maar meer kinderen worden geboren. ,,Vandaag de dag is de helft van de wereldbevolking onder de 24 jaar'', rekent Jenkins voor. ,,Negentig procent van die jongeren leeft in Zuid-Amerika, Azië en Afrika. Dát moet je je realiseren als je het hebt over de toekomst van het christendom.''

Zonder het nog even te hebben over de aard van het geloof, zal het aantal christenen in het Zuiden de komende decennia dus sneller groeien dan in het Noorden. Jenkins neemt Uganda als voorbeeld. ,,Rond 1870 begon men in Uganda met zending. Nu is 75 procent van de bevolking christen. In 1950 had Uganda 5,5 miljoen inwoners, in 1970 11 miljoen, in 2000 23 miljoen en in 2050 naar verwachting tussen de vijftig en zeventig miljoen. Als het percentage van 75 procent christenen gelijk blijft, zal het aantal christelijke Ugandezen de komende veertig jaar dus verdubbelen.''

Dezelfde rekensommen kan Jenkins loslaten op andere landen in het Zuiden. ,,Nog een voorbeeld? In het jaar 2000 zijn er in de Filipijnen meer katholieken gedoopt dan in Frankrijk, Spanje, Italië en Polen bij elkaar.''

Door dit soort ontwikkelingen zal het gelaat van de wereldkerk ingrijpend gaan veranderen, zegt Jenkins. ,,In veel westerse kerken is de gemiddelde leeftijd van de gemeenteleden zestig jaar, vergelijk dat eens met een kerk in Afrika waar de gemiddelde leeftijd negentien jaar is. Maak je eens een voorstelling van de openheid voor nieuwe belevingen en van het enthousiasme van zulke jonge gemeenten.''

De conferentie waar Jenkins gisteren sprak was georganiseerd door de Radboud Universiteit Nijmegen, ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de leerstoel missiologie (zendingskunde) aan die universiteit. Jenkins was hoofdspreker, vanwege de grote aandacht die zijn boek The Next Christendom, dat handelt over deze materie, kreeg in de wetenschappelijke wereld.