Christelijke sabbat / Weg met de 'antisemitische' zondag
door Angelique Rijlaarsdam
2003-07-05

Van de 200 onafhankelijke evangeliegemeenten stapt binnenkort een kwart over van diensten op zondag naar sabbatsviering, schat Bert Woudwijk, voorganger van de Shalomgemeente in Dordrecht. Vasthouden aan de christelijke zondag noemt hij 'anti semi tisch'. Sommige evangelischen ruilen hun christelijke feesten in voor joodse: geen kerstboom in de kamer meer, maar een loofhut in de tuin. Maar ze willen geen 'joodje spelen'.


Lelystad, vorig jaar september. Vlaggen hangen uit. 'Bid voor de vrede van Jeruzalem', staat erop. In evangeliegemeente Reveil bouwen gelovigen tijdens het joodse loofhuttenfeest eigen hutjes van hout, lakens en takken in de tuin.

Vrijdagavond, bij zessen. In de tuin hangt was te drogen aan een paar stokken. Die vormden eerder het geraamte van een soekka (tent), voor het loofhuttenfeest. Binnen staan de zelfgebakken challes (vlechtbroodjes) klaar. De vrouw des huizes steekt voor het sabbatsmaal de kaarsen aan, een doek om het hoofd geslagen, spreekt de gebeden uit.

In evangelisch Nederland is een omschakeling van zondag- naar zaterdagviering bezig. Kees Neeteson, hoofdredacteur van Charisma (tijdschrift voor evangelisch Nederland) prijst in zijn blad uitbundig 'Van Sjabbat naar Zondag' van Samuele Bacchiocchi aan.

Het boek toont aan dat de zaterdag in de vierde eeuw na Christus plaats heeft gemaakt voor de zondag. De rooms-katholieke kerk heeft dit op haar geweten, stelt Bacchiocchi. Op basis van heidense motieven zoals zon aan bidding én anti-joodse sentimenten maakte zij de zondag tot officiële rustdag van het christendom.

Bacchiocchi's boek kwam vorige maand uit in het Nederlands. Wie het gelezen heeft, is 'een veranderd mens, omdat hij beter weet' zegt Neeteson, zelf uitgever van 'Van Sjabbat naar Zondag'. Het gaat erom dat gelovigen inzien dat de zondag een menselijke beslissing is en tegen Gods wil indruist.

Neeteson, zelf sabbatvierder, verwacht dat het boek 'verdeeldheid zaait' tussen de vaak bijbelgetrouwe evangelicalen en 'ogen opent'. Hij ziet in Nederland een duidelijke ontwikkeling: gemeenten die overstappen van zondag naar sabbat. Neeteson: ,,Dat komt nu in een stroomversnelling''.

Momenteel zijn er in ons land zo'n 30000 sabbatvierders. De bekendste clubs zijn de zevendedagsbaptisten en -adventisten, joden en messiasbelijdende joden. Sinds kort komen daar evangelicalen bij.

Een gemeente die de overstap al gemaakt heeft, is de Living Water Fellowship. Deze volle-evangeliegemeente in Assen viert sinds mei de sabbat. ,,Wij zijn niet over één nacht ijs gegaan'', zegt voorganger Wim Breedveld. Het begon twee jaar geleden met 'onderwijs' over de sabbat, gevolgd door het vieren van de sabbatsavond (vrijdag) met een gezamenlijke maaltijd. Uiteindelijk volgde 'echt sabbat vieren' met een dienst op zaterdag. Niet alle gemeenteleden gingen hierin mee. Breedveld: ,,Je betaalt een prijs, maar anderzijds trekt het ook weer mensen''. Hij ziet een 'herstel van Gods wil' -hij kent ten minste vijf andere evangeliegemeenten die op korte termijn ook sabbat gaan vieren.

,,Het voelt als een bevrijding om Gods gebod na te leven'', zegt Bert Woudwijk, voorganger in de Shalomgemeente in Dordrecht, een evangeliegemeente die al sinds 2000 sabbat viert. Het vierde gebod gaat over de sabbat als rustdag. Woudwijks gemeente gaat nog verder: álle christelijke feestdagen zijn op de schop gegaan. Alleen bijbelse (joodse) feesten, zoals Pesach, Loofhuttenfeest en Poerim, worden gevierd. Geen kerstfeest. Woudwijk: ,,Voor ons is kerst een heidens en antisemitisch feest met een christelijk sausje. Van oorsprong is het een feest van de zonnewende.''

Woudwijk heeft veel contact met andere evangeliegemeenten over sabbatvieren en 'terugkeer naar joodse wortels'. Hij verwacht dat het landschap van evangelisch Nederland er over twee jaar 'heel anders' uitziet. Woudwijk: ,,Dan zal zo'n 25 procent van de onafhankelijke evangeliegemeenten sabbat vieren''. Vragen over sabbatviering leven niet alleen in evangelicale kring, maar 'kerkbreed', zegt Woudwijk. Ze komen ook uit Samen-op-wegkring, Gereformeerde Gemeenten, Oud- Gerefor meerde Gemeenten en van rooms-katholieke zijde.

Woudwijks gemeente viert joodse feesten en maakt 'bemoedigingsreizen' naar het beloofde land. En is pro-Israël, met steun voor de politiek van de nederzettingen - God heeft Israël immers aan de joden gegeven, inclusief de bezette gebieden. Er is nauw contact met messiasbelijdende joden. ,,Het instandhouden van de zondag is antisemitisch. Dit behandelen we ook in bijbelstudies'', zegt Woudwijk. Het argument van antisemitisme weegt zwaar. ,,Als je als kerk beter weet, dan moet je terugkeren.''

,,Ik ben hier niet blij mee'', zegt Cees van der Laan, hoogleraar pentecostalisme (pinksterchristendom) aan de Vrije Universiteit. ,,De sabbat is geen keurmerk van de waarheid.'' Hij komt tot andere inzichten bij de bijbelstudie. Van der Laan weet dat er in pinksterkringen 'veel liefde voor Israël' is. ,,Maar dit hoeft zeker niet te leiden tot het vieren van sabbat en joodse feesten.'' Van der Laan verwacht geen massale overstap. Evangelisch Nederland bestaat uit 240 gemeenten die in grotere verbanden zijn georganiseerd en zo'n 200 'onafhankelijke'. ,,Voor de eerste groep is sabbatviering niet aan de orde. Zij vieren de christelijke zondag'', zegt Van der Laan. Onafhankelijke gemeenten beslissen ieder voor zich. De clubs uit Dordrecht en Assen maken hier deel van uit en tellen ieder zo'n tachtig leden.

Zaterdagviering stuit in sommige gevallen op praktische bezwaren. Evangeliegemeente Reveil in Lelystad viert de feesten uit bijbelboek Leviticus. Ze zien af van sabbatvieren. ,,Dat geeft te veel druk. De maatschappij is niet ingesteld op zaterdagviering'', zegt een van de vrouwelijke gemeenteleden. ,,Mensen komen in de knoei vanwege winkeltijden en zaterdagbaantjes.'' Diensten blijven daarom bij de Reveilgemeente op zondag. Een van de gemeenteleden viert met in haar gezin met vier 'pubers' wel de sabbat. En de sabbatsmaaltijd op vrijdagavond. Ze zegt ,,We zingen liederen, soms in het Hebreeuws, wijn gaat rond en ik bak zelf brood. Ook de kinderen zijn laaiend enthousiast.''

Een van de 'bijbelse feesten' is het loofhuttenfeest. De Reveilgemeente heeft dat een aantal jaar groots gevierd met een tent die acht dagen lang in het centrum van Lelystad stond. Op het programma stonden workshops, lezingen, praise en een koffie-inloop. Afgelopen najaar is het loofhuttenfeest kleinschaliger gevierd. Acht dagen feest was een 'te grote belasting'. Het gemeentelid vervolgt ,,Sommigen bouwen in hun tuin een loofhut, van takken en oude lakens. Mét gaten in het dak, want dat moet.''

Het gemeentelid in kwestie zegt: ,,Sommige joden vinden ons kopieerders, maar wij willen het wel integer houden.'' De gerichtheid op de joodse wortels uit zich in de feesten. Sabbatvieren gebeurt individueel en soms in groepsverband door een maaltijd op vrijdagavond - naast de zondagse diensten. Een enkeling eet koosjer, anderen eten geen varkensvlees. Kledingvoorschriften zijn er niet.

Kritiek komt ook van joodse kant. Evangelicalen die zich blind staren op de sabbat en bijbelse feesten, zijn 'misleidend' bezig. ,,Ze moeten niet denken dat ze het hiermee voor elkaar hebben'', zegt rabbijn Lion Erwteman van Beth Yeshua, een messiasbelijdende joodse gemeenschap uit Amsterdam. ,,Mensen kicken vaak op uiterlijkheden zoals de sabbat of de feesten. Dat is te smal, daar ben ik huiverig voor.'' Wie goed bezig wil zijn, moet zich breder oriënteren. Ook op de spijswetten en kledingvoorschriften.

Het gemeentelid van de Reveilgemeente 'geniet' van de sabbat. Voor haar is de sabbat een markering in de week. ,,De sabbat schept ruimte voor God en versterkt mijn relatie met Hem.'' Voorganger Wim Breedveld uit Assen voelt zich na de overstap 'vrij'. ,,Het is een bevrijding om instructies van God, niet van de mens, te volgen.'' Volgens hem zit de 'antichrist' achter de zondagsviering. Breedveld benadrukt dat de mens 'niet gerechtvaardigd' is door sabbat te vieren. ,,Het gaat om liefde voor God en voor zijn volk Israël. Wij behoren ook tot dat volk - sabbat vieren is kleur bekennen.''