'Actieve, kleine kerk
heeft de toekomst'
AMSTERDAM - Hoe
duidelijker de boodschap van de kerk is en hoe stringenter de 'buitengroep'
wordt afgegrensd van de 'binnengroep', hoe meer die kerk zal kunnen overleven.
Dat vormt de vooronderstelling van de "rational choice"-theorie, die
dr. Erik Sengers in zijn proefschrift onderzocht. Sengers bestudeerde de opkomst
en het verval van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland.
De rational choice-theorie
gaat ervan uit dat mensen van nature beloningen zoeken en kosten proberen te
vermijden. Toegepast op de kerk: mensen worden daar lid van in de verwachting
religieus en sociaal beloond te worden. De religieuze beloning: een eeuwige
toekomst na de dood. De sociale beloning: een netwerk van sociale contacten en
zinvolle tijdsbesteding.
Dr. Sengers, die onlangs
in Utrecht promoveerde, heeft zelf ook zijn vragen bij het feit dat een
economisch model zomaar op de kerk wordt toegepast. Maar de theorie, die in
Amerika ontstaan is, is inmiddels wijd verspreid en heeft heel wat aanhangers.
Voor Sengers, die sociologie heeft gestudeerd, was het een onderwerp waarvoor
hij een aio-plaats kreeg aangeboden en dat hij dus consciëntieus diende te
onderzoeken. Hij typeert zichzelf als actief rooms-katholiek.
Sengers ziet in de theorie
wel een bijdrage aan de vraag hoe in deze tijd kerk te zijn. "De kerk moet
ook reclame maken. Goed, we noemen het dan missie of evangelisatie, maar het
maakt in principe weinig uit of iemand reclame maakt voor een wasmiddel of
wanneer iemand zegt dat Jezus Christus de Heer is. Je kunt dus van deze theorie
leren. Je moet als kerk middelen genereren om je doel te bereiken, zo luidt een
belangrijke vooronderstelling van dit model. Nogmaals, het economisch model
schiet tekort; maar ook in de Schrift is er sprake van beloning, als we zien
naar de geschiedenis van de rijke jongeling."
De promovendus wil niet
ingaan op allerlei theologische discussies rond de aard van beloningen en
verdiensten, maar gaat concreet uit van beloningen die door de kerk -in zijn
geval de RK-Kerk- aan kerkleden worden beloofd. "Ik kom regelmatig leden
tegen die opgegroeid zijn in het oude rooms-katholieke leven. God in de hemel
hield een groot boek bij van wat je allemaal deed. Als je precies deed wat de
pastoor vroeg, kreeg je uiteindelijk nagenoeg zeker de beloning van een eeuwig
leven."
Overlevingskansen ziet
Sengers vooral voor die kerken die een sterke betrokken groep van actieve leden
kennen. "Als je de kerk alleen nodig acht voor diaconale of liturgische
zaken, trek je alleen die mensen aan die in deze zaken geïnteresseerd zijn. Hoe
hoger de prijs, hoe meer inzet en betrokkenheid.
Kenmerkend voor de
rational choice-theorie is behalve het toezeggen van beloningen ook het in acht
nemen van afwijkend gedrag. Hoe meer je als kerk afwijkt van de algemene
tendens, hoe groter de betrokkenheid bij de leden. Hoe meer je van leden vraagt,
des te meer je ook inderdaad krijgt. Dat heeft een vliegwieleffect. Mensen zijn
bereid zich grotere offers te getroosten, door bijvoorbeeld hun middelen ervoor
in te zetten."
De omgekeerde
werkelijkheid is er echter ook: hoe vager de kerk zich profileert, hoe minder
mensen bereid zijn zich offers voor die kerk te laten getroosten. Sengers noemt
als voorbeeld de Samen op Weg-kerken en de remonstrantse kerken: kerken die er
moeite mee hebben om leden te trekken en vast te houden.
In zijn onderzoek
("Al zijn wij katholiek, wij zijn Nederlanders", uitg. Eburon, Delft)
gaat de promovendus in op het voor hem verbazingwekkende verval van de RK-Kerk
in de jaren 1960 en 1970. De kerk die voor die tijd vanwege haar eenheid en tal
van sociale en religieuze organisaties een voorbeeld was voor de wereldwijde
RK-Kerk, werd binnen één generatie de verschoppeling van die kerk. Ze verloor
haar organisaties en zag het aantal kerkbezoekers dramatisch dalen.
Het verval ziet Sengers
overigens al langzaam optreden in de periode vanaf 1920. "Onder invloed van
de zuil werden de rooms-katholieken steeds meer tot gewone Nederlanders. De
relatie met de buitenwereld werd verbeterd. Rooms-katholieken zetten zich in
voor het nationale belang, met als gevolg dat de spanning tussen kerk en
samenleving afnam. Vanaf 1960 werden de grenzen met de buitenwereld verder
gerelativeerd en de beloningen van de kerk daalden in waarde. De beloningen van
religieuze aard werden in wereldse termen geformuleerd en uitgelegd."
Als medeverantwoordelijken
voor dit vervalproces beschouwt hij de bisschoppen, die in de periode na 1960
openlijk stelden dat de zuilorganisaties hun eigen weg mochten gaan. "Met
andere woorden: zij gaven hun afwijkend gedrag van vele decennia op. Na 1970
werd wel opnieuw gepoogd om de spanning met de buitenwereld op te voeren, maar
het kwaad was al geschied. Het besef een binnengroep te zijn verdween."
De promovendus ziet het
bewaren van de identiteit als een blijvende uitdaging. "Het zijn de
kleinere reformatorische kerken die momenteel groeien. Maar ook daar houdt het
moderne leven niet stil, zeker niet bij de grenzen van de reformatorische zuil.
Zie bijvoorbeeld het standpunt van de SGP over de vrouw. Je moet als kerk en als
godsdienstige organisatie steeds opnieuw een balans maken tussen de binnen- en
de buitengroep. In iedere tijd moet de spanning opnieuw geformuleerd
worden."
Sengers bewijst zijn
theorie ook aan de hand van de Remonstrantse Broederschap. "Tot 1960
groeide deze kerk. Remonstranten toonden namelijk afwijkend gedrag ten opzichte
van andere, grotere kerken. Zij waren de enige in hun soort. Nu hun vrijzinnig
gedachtegoed breder ingang heeft gevonden in de grotere kerken is hun
bestaansrecht geringer geworden. Elk jaar wordt het aantal remonstranten
beduidend minder."
Welke toekomst ziet
Sengers voor zijn eigen kerk? "De gegevens laten duidelijk zien dat een
kleine, actieve kerk de meeste toekomst heeft. Mijn onderzoek is misschien te
veel gericht op de ambtskerk, de hiërarchie, maar over het grondvlak zijn nu
eenmaal weinig gegevens beschikbaar. Wel zien we dat de interne spanningen
binnen onze kerk op zijn eind lopen. De Acht Mei Beweging is in een soort coma
terechtgekomen en het behoudende Contact Rooms-Katholieken (CRK) loopt op haar
achterste benen."
Sengers zit nu in een kerk
waar "de bisschoppen het laatste woord hebben en waar alles juridisch is
dichtgetimmerd. Uiteindelijk gaat het toch door wat Rome besloten heeft.
Theologisch en historisch verandert Rome natuurlijk wel en het systeem bevindt
zich in een ernstige crisis. Er is een tekort aan gebouwen, geld en priesters.
Kortom, de hele sacramentele identiteit staat onder druk. Er moet iets gebeuren.
Daar is links en rechts van overtuigd."
Bron: Reformatorsch Dagblad Gepost op: 21 mei 2003, 09:05
ChristenUnie
Zwartewaterland bepleit vloekverbod
HASSELT - De ChristenUnie in de gemeente Zwartewaterland (Hasselt, Zwartsluis,
Genemuiden) wil een vloekverbod opnemen in de APV. Dat blijkt uit een notitie
van de fractie. Met het nieuwe vloekverbod wil de fractie binnen de ruimte van
de wet blijven.
Dat is nodig, omdat de
Kroon in 1986 een aantal vloekverboden in Veluwse gemeenten vernietigde. Om dat
te voorkomen heeft de ChristenUnie de tekst van het vloekverbod aangepast.
Bepalingen van het Wetboek van Strafrecht zijn in het nieuwe voorstel
uitgezonderd. De fractie wil het vloeken ook bestrijden met andere middelen. Ze
denkt daarbij aan het verlenen van subsidie aan instellingen die zich inzetten
tegen het vloeken. De fractie wil op die manier ook een bijdrage leveren aan het
debat over normen en waarden.
Een van die organisaties
die voor subsidie in aanmerking komt, is de Bond tegen het Vloeken. "Het is
goed te weten dat de Bond tegen het Vloeken recent aan alle gemeenten een
voorstel heeft gestuurd. Daarmee wil de bond helpen bij het vormgeven van de
normen- en waardendiscussie op het gebied van het taalgebruik'', schrijft
fractielid R. Huls in de notitie.
Een medewerker van de Bond
tegen het Vloeken kan volgens Huls de scholen bezoeken lessen over normen en
waarden te verzorgen. Ook kan zo'n medewerker ouderavonden verzorgen,
sportverenigingen bezoeken. De bond kan ook hulp bieden bij het ontwikkelen van
ideeën. Zo heeft de gemeente Wester-Koggenland bij zes voetbalclubs grote
borden laten plaatsen met posters van de Bond, weet Huls.
Bron: Nederlands Dagblad Gepost op: 20 mei 2003, 10:05
IJslanders: Bijbel
nuttig voor de buren
REYKJAVIK - De Bijbel is
een nuttig boek voor de buren. Zo denken veel IJslanders er over, blijkt uit
onderzoek van het IJslandse Bijbelgenootschap. Het onderzoek was opgezet ter
voorbereiding van een nieuwe bijbelvertaling.
Die zal in 2006
verschijnen en de oude vertaling van 1912 vervangen. Het bijbelgenootschap wilde
met het oog op de vormgeving van de nieuwe vertaling eerst meer informatie over
de manier waarop de eilanders tegen het boek aankijken.
Ongeveer 32 procent van de
mensen noemde de Bijbel belangrijk voor het eigen leven; 53 procent gaf te
kennen het boek wezenlijk te vinden voor de opvoeding van de kinderen; en liefst
73 procent meende dat er aan de bijbel normen konden worden ontleend voor het
geheel van de samenleving.
Cadeautje
De conclusie is, aldus
bijbelgenootschap-medewerker Jon Palsson, dat mensen de bijbel vooral als zinvol
zien voor ánderen, onder wie de buren. Die gedachte wordt ondersteund door het
feit dat veel van de 280.000 eilandbewoners de bijbel ooit cadeau hebben
gekregen.
Bron: Nederlands Dagblad Gepost op: 22 mei 2003, 10:06a